Obe Blues



Tusken de nijbouwiken fan in opslûpen stêd,
dêr't de koekkoek by’t maitiid syn namme ropt
en roppige reagers spegeljend sykje om fretten,
dêr slomket yn in guodlik lânskip stil en bestindich
in berêstend âld djip, hast troch de tiid fergetten.

Yndamme tusken de haven en de grutte autowei
mjit er mar in pear kilometer lang, al is er breder
as in opnij útdolde feart. Oan wjerskanten gerskje
in hantsjefol skearde skiep tusken de poddeblêden
en mollebulten op de slûgjende simmerdykflanken.

Oer de skulpepaden reizgje - ek mei hjerstich waar-
krigele fytsers en evenredige rinners mei har hûnen
dy't by it talúd del strune en sûnder belet temûk yn
it gers of in reidkraach skite, wylst behurde fiskers
yn ’e hoksen sitte en mei stikken bôle krinkjes smite.

Tusken de middei beseach ik healwei de fytsbrêge
dy wrâld fan Obe mei in mankelyk each. En faaks
wie it in idele gedachte, dochs tocht ik hoe moai it
wêze soe, as ik op in knappe winterdei, mei in goed
stik ridersiis, dêr de redens ea nochris ûnderbine koe.



útflecht


Ast fan fieren komst, dy in skoftke deljoust en dan wer fierder wolst.
Ast it ljocht daagjen sjochst boppe it lege waad, it dyklân en de dunen.


Ast op´e wjukken giest, dêr´t de romte dy'tst sikest yn´e fierte wankt.
Dan witst datst fierwei kaam bist, mar de reis derhinne gjin útflecht is.  


natura morta (3)



                                         Nomen Nominandum

Alles hat in namme. Gewoane en keunstige dingen. Bisten en minsken. Alle boeken op de wrâld. Nuver dat skilderijen dan soms anonym troch de tiid moatte, wylst se yn ’e regel wol wat foarstelle. Sûnder titel stiet der dan altemets by. Al liket dat nijsgjirrich, it is gjin namme en dat is spitich. Want in namme of titel krije is de berte fan it bestean en de oanset fan in nij ferhaal. In titel betinke is it foarrjocht fan de skilder, lykas it sinjearjen fan it wurk mei it pinsiel. Dat soe hy of sy ek mei de titel dwaan moatte. Op de achterkant fan it doek bygelyks, om it wurk sa in unike titel yn de skiednis mei te jaan. Guon skilders binne betûft yn it betinken fan in namme, oaren moatte dat noch wurde of it kin har neat skele. Dêr sil ik net oer oardiele. 
De dichter, skriuwer en skilder Sipke de Schiffart hat in resint lânskip fan him noch net doopt. Mooglik hjit syn romtelike ferbylding 'Raapsie yn de Wâlden'. In beneaming dy´t it ûnderskied meitsje kin en it wurk yn in moaier ljocht set. Sa leit de poëzij der krekt wat mear mei fielbere streken op. Boppedat komt de harmoanyske wikselwurking tusken kleur en foarm better ta syn rjocht. Tagelyk kriget de ferstilling op it doek de lading fan in mystearje, as wie it fan de hân fan Morandi. As rêstpunt foar it each soe it lânskip ommers krektlikegoed in Natura Morta wêze kinne.
Wa wit stiet de titel, dy't de skilder syn kreaasje meijûn hat, ferskûle op de achterkant fan it doek en moat de sinnige skôger der nei riede. Yn alle gefallen sil de tiid it leare of it 'raapsie' namme makket yn de earegalerij fan ikoanen. Ûnmooglik is it net.

natura morta


Wat wol in skilder mei syn wurk sizze? Dat is in fraach dy’t net direkt by elkenien opkomme sil, mar wol foar de hân leit. Mooglik jout de fraach rjochting oan it besjen en makket it in skilderij nijsgjirriger.
No sil net elke skilder mei syn wurk in ferhaal fertelle wolle, sa't ek net elkenien by it besjen fan in skilderij der nei siket. Mar dy't dat al dogge, soenen dy dan kollektyf itselde waarnimme of betinke se mar wat? It kin grif alle kanten op. Dy frijheid ha we gelokkich. Dat makket dat it goed yn dy opnimmen fan watst sjochts fertuten dwaan kin, want der stekt faak mear achter dan ast tinkst.
Foar it wurk fan ferheljende skilders jildt fansels ek: hoe wurdt it ferteld? En dan kinst dy ek ôffreegje: wurdt it altiten wol begrepen? Dat hinget dan wer fan de waarnimmer ôf. Miskien hâldt dy himsels wol foar de gek.
Guon skilders sizze it moai op. Dy lizze har der op ta en skilderje maklik yn alle talen. By oaren moat der wat djipper oer de stof neitocht wurde. By it ferneamde wurk fan Giorgio Morandi - dat foar myn eagen like stil as in goed boek ta libben komt - freegje ik my bygelyks ôf: wat is it leitmotyf of de reade tried yn syn stillibbens? En hoe sit it mei de karakters? Syn komposysjes lykje bytiden op groepsportretten fan in fredige famylje. Mar dat is ferrifeljend. Want wat langer ast der nei sjochst, wat skerper der in ferskaat fan bylden op dy ôfkomt. It kin krektlikegoed in ploechje opsketten jongelju wêze dy't nei de kroech ta sille. Of in stel útrûpele, yllegale ymmigranten dy't fergees sykje om in dak boppe de holle. Yn it slimste gefal hâldt de Italiaanske skilder ús in spegel út syn eigen jeugd foar en sjoch ik nei in keppel byinoar dreaune boargers dy't ûnskuldich foar in fassistysk fjoerpeloton stean te wachtsjen op it genadeskot. Mar och, ik hâld mysels grif foar de gek en meitsje der mar wat fan.
    

omlein

   Geef as kryt
   stie er de tiid
   manmoedich,
   steech en stoer.

   Sawat tritich jier
   woartele en woeks
   de siedling fan in
   houten túnkershân
   as ienling op it hiem.

   Wynbrekkend hoede er
   ûnder syn griene teisters 
   oer jûpske darteldowen
   en sjongsume klysters.  

   It wie syn tiid,
   mei trochfike ieren
   joech er beliis,
   sa geef as kryt.


medium


Mei in iepen doek komme op it toaniel pakkende foarstellingen ta libben, wylst dy dramatyske dynamyk op it wite doek yn de bioskoop faak ek te bewûnderjen is. Gâns duorsumer is it fisuele effekt fan it beskildere doek, dêr kinne sels de grappen en grollen fan Youtube net tsjin op. In goed skilderij sprekt mei syn útdragende keunst iuwenlang ta de ferbylding. It ferstille ferhaal fan it skildersmedium komt op seal mei museumpublyk ek moai ta syn rjocht. Grut of lyts; klassyk of modern; abstrakt of figuratyf: it doek wol him jilde litte.


Op in statysk keunstwurk lykas in skilderij stiet de tiid stil en komt der tagelyk fan alles yn beweging. Net allinnich kleur, foarm of de djipte, mar foaral de tsjinstellingen fan it bestean. Hichtepunten en djiptepunten. Wille en pine. Libben en dea. Mei in ynkringende, ekspressive symbolyk witte sommige skilders de hurde werklikheid permanint foar it ljocht te bringen. Djiptepunten yn de beskaving troch de grouwélige gefolgen fan machtspolityk. Ferhalen fan alle tiden. Grif warskôgje dy skilders ús dat it ophimmeljen fan tirannen út it ferline, de tirannen fan it heden frij spul jouwe en diktators fan de takomst yn it sadel helpe. Spitigernôch stiet dat noait mei safolle wurden op it doek beskreaun. Dêrom stiet it hjir.


mappa mundi


Boppe de wrâld is gjin himel, allinnich in heldere, skjinne loft dêr´t, om der te kommen gjin betingsten foar bestean, oars as wat jild en in bytsje gelok.
Boppe de wrâld is gjin lânskip dat fiere kimen bestrykt, mar inkel it ile beskot fan de lucht en in ferrifeljende skossenflier fan bergen en wolken.
Boppe alles ferheven kinst fan tinken wol ha dat it bestean sûnder doel ferdwynt yn in boaiemleas perspektyf fan tiid en romte, dochs bist op dy hichte net foargoed ferlern, want heech oer lân en see roait de almachtige Google-god dyn globale plak en mjit mei bûtenierdske sinjalen tagelyk de stjerlike djipte ûnder syn alles oereagjend tafersjoch.  

spoare

De trein spoart op tiid. Yn de kûpee slûgje wat lette studinten, de measte reizgers sitte lykwols oan´e grize kant fan it bestean. In frou - krekt ynstapt - stoartelet as hikkesluter yn de al wer ridende trein troch de kûpee. Pûstend blaast se it steile ponyhier omheech. Bliid mei in plakje oan it gongpaad freget se, in bytsje stammerjend, fatsoenlik om romte. It op in mobyltsje stoareagjende famke by it rút heisteret opstannich har tas oan 'e kant. Suchtsjend ploft de frou del. Op 'e skoat omklamje har mûtele hantsjes in grutte hântas.
De konduktrise komt der oan. Kaartsjes en paskes ferskine út bûsen en tassen.
Oan de frou mei it ponyhier freget se: 'Mei ik jo ferfierbewiis ek even sjen?'
'B-bertebewiis?' stammeret dy licht yn panyk.
'De iepen-bier-ferfier-pas!' glimket de konduktrise súntsjes.
Nei fiif minuten nerveus klauwen en sykjen klinkt it: ´D-d-dy ha'k tink 
f-fergetten.'
'No -no!', begjint de spoarbeamte op hege toan tsjin de passazjier gâns âlder as harsels, 'dat is net sa bêst, dan moatsto tink mar even in ferske sjonge.'
It wurdt mûskestil yn de stiltekûpee. De poerferlegen frou, hast like read om´e holle as har jas, hakkelt:  'M-m-marr... '
'Wêr sil de reis hinne?' wurdt se ûnderbrutsen. Har bestimming wit se gelokkich wol. 'Nei it wurk, op it deiferbliuw.'
'O?'
Hast ek in identiteitsbewiis by dy?
'Dy sit yn de b-beurs'.
'En dy leit seker thús.'
'Ja!', seit de frou suver feromme, 'ja, op de t-t-tafel!' Dêr is se ek wis fan. Fergetten is net ferlern.
De konduktrise pakt der in opskriuwboekje by.
'Dan sille we dyn gegevens even notearje moatte.'
De namme komt der flot út.
'Moai, en it adres?'
Lûkend oan de skouders fisket de frou in map út har tas. Iepenteard falle njonken in grutte foto fan harsels de twa rigen kleurige winkelpaskes it measte op. Achterop de foto stiet in adres.
De konduktrise knikt nei de samling plestik kaartsjes. 'Sit de ferfierspas dêr net tusken?'
'Néé', klinkt it lilk, 'd-dat kin net, d-dan reitsje ik hielendal yn de war.'
De konduktrise meldt it gefal fan swartriden mei har mobyltsje by it kantoar fan it spoar. Letter foar letter staveret se de namme fan de foto.
 Op 'Ja, nee, ja en nochris ja', folget 'tankjewol' en 'doei'. Dan begjint se te skriuwen. Yn blokletters,  krekt en sekuer. As lêste set se ûnderoan in kribeltsje. De frou yn de reade jas sjocht it burokratyske barren benaud oan. Wat rûch kriget se it skriuwblokbriefke yn de hannen drukt.
'Sa', kriget se koartôf te hearren, 'hjir kinst hjoed mei fierder reizgje, mar pas op, net werom nei hûs!'